Phường Nam Đồ Sơn

Trải qua hơn một thế kỷ với những biến thiên của thời gian và lịch sử, Đình Đức Hậu đã trở thành một biểu tượng gắn kết cộng đồng, lưu giữ ký ức quê hương và góp phần bồi đắp truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” cho các thế hệ hôm nay và mai sau. 

TỪ VÙNG ĐẤT KHAI HOANG ĐẾN NGÔI ĐÌNH LƯU GIỮ HỒN QUÊ

Theo tư liệu lịch sử, Đình Đức Hậu có nguồn gốc khởi dựng từ đầu thế kỷ XX, ban đầu là một ngôi miếu thờ Thổ thần. Sau quá trình hình thành làng, nhân dân đã chung sức xây dựng đình; công trình được hoàn thành vào năm 1916.

Ngôi đình xưa được xây dựng theo bố cục kiến trúc truyền thống, gồm ba gian tiền tế và một gian hậu cung; hệ thống móng, tường bao sử dụng đá xanh, bộ khung chịu lực bằng gỗ lim. Những đặc điểm ấy cho thấy đình không chỉ là một thiết chế tín ngưỡng của cộng đồng mà còn phản ánh truyền thống kiến trúc, nghệ thuật xây dựng và đời sống văn hóa của cư dân địa phương đầu thế kỷ XX. 

Đặc biệt, lịch sử Đình Đức Hậu gắn chặt với quá trình khai khẩn vùng đất này. Nhân vật được nhân dân tôn kính thờ phụng tại đình là Thành hoàng Nguyễn Quang Khuê. Ông sinh năm 1858, quê làng Tiêu Bảng, tổng Đại Lộc, phủ Kiến Thụy, tỉnh Kiến An (nay là phường Nam Đồ Sơn). Năm 1900 ông đã đỗ tú tài Hán học khoa 11 thi Canh tý đời Thành Thái. Năm 1907, ông đứng làm chủ khẩn cùng với ông Hoàng Đình Hinh làm tuỳ khẩn và các vị tiên công: Nghiêm Danh Chuông, Nguyễn Quang Ngôi, Bùi Đức (Khán Tóm), Nguyễn Phú Vây, Nguyễn Hữu Lý, Nguyễn Phú Tình, Vũ Văn Tiếp, Trần Văn Khẩn đưa dân từ các làng Hoè Thị, Đông Xá, Lê Xá, Tiểu Bàng, Đoàn Xá ... đến khai hoang vùng rừng ngập mặn từ ven đường 14 (đường 353) kéo dài đến làng Kính Trực, tạo dựng một vùng đất rộng khoảng 600 ha.

Từ vùng đất còn nhiều khó khăn, gian nan, bằng sức người, ý chí và sự đoàn kết, những lớp cư dân đi trước đã từng bước khai phá, gây dựng quê hương. Chính vì vậy, việc nhân dân suy tôn nhà nho Nguyễn Quang Khuê làm Thành hoàng làng thể hiện sâu sắc đạo lý tri ân đối với những người có công mở đất, lập làng. 

 ĐỊA CHỈ ĐỎ TRONG NHỮNG NĂM THÁNG CÁCH MẠNG

Giá trị của Đình Đức Hậu không chỉ nằm ở lịch sử hình thành làng xã hay đời sống tín ngưỡng truyền thống.

Trong những năm trước, trong và sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đình làng đã trở thành một địa điểm quan trọng của phong trào cách mạng tại địa phương.

Giai đoạn 1943–1944, tại đình Đức Hậu, ông Lê Quốc Uy, tức Giáo Hồ, đã mở lớp dạy chữ Quốc ngữ, đồng thời tuyên truyền đường lối cách mạng cho thanh niên trong làng.

Đầu năm 1945, nơi đây trở thành địa điểm luyện tập bí mật của lực lượng vũ trang tự vệ Hợp Đức – lực lượng tham gia phong trào giành chính quyền tại tỉnh Kiến An trong những ngày tháng Tám lịch sử.

Tháng 8/1945, đình Đức Hậu là nơi Mặt trận Việt Minh xã Hợp Đức tổ chức thành lập chính quyền cách mạng lâm thời của xã.

Đình cũng là một trong những địa điểm diễn ra bầu cử Quốc hội khóa I năm 1946 và bầu cử Hội đồng nhân dân xã. Trong giai đoạn từ tháng 8/1945 đến tháng 10/1947, nơi đây là địa điểm sinh hoạt của Mặt trận Việt Minh xã Hợp Đức và Chi bộ Đảng Đức Hậu; sau đó tiếp tục là nơi nuôi giấu cán bộ, góp phần xây dựng phong trào kháng chiến ở địa phương đến năm 1951. 

Những dấu mốc ấy đã làm nên một giá trị đặc biệt của Đình Đức Hậu: mái đình không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng mà còn là nơi chứng kiến những bước chuyển mình quan trọng của quê hương trong lịch sử đấu tranh cách mạng.

TỪ MÁI ĐÌNH – NƠI NUÔI DƯỠNG NHỮNG THẾ HỆ CON NGƯỜI QUÊ HƯƠNG

Sau khi hòa bình lập lại, trong những năm 1954–1961, Đình Đức Hậu tiếp tục trở thành nơi học tập của con em trong làng.

Từ mái đình thân thuộc ấy, nhiều thế hệ người dân quê hương đã trưởng thành, học tập và cống hiến trên nhiều lĩnh vực. Có người trở thành giáo viên, sĩ quan quân đội, bác sĩ, kỹ sư; có những người đảm nhiệm trọng trách trong các cơ quan của Nhà nước. 

Điều đó tạo nên một tầng ý nghĩa rất đẹp cho di tích: mái đình vừa lưu giữ ký ức của cộng đồng, vừa là một phần ký ức về hành trình trưởng thành của nhiều thế hệ người Đức Hậu.

NHỮNG DẤU TÍCH VƯỢT QUA THỜI GIAN

Cùng với giá trị lịch sử, Đình Đức Hậu còn lưu giữ một số di vật có giá trị nghiên cứu.

Trải qua những biến cố thăng trầm của lịch sử, các đồ thờ tự, tế khí tại đình đã bị thất lạc nhiều. Tuy nhiên, tại đình hiện còn bảo tồn được một tấm bia đá, bia có tiêu đề “Hậu thần bi ký”, có niên đại Khải Định nguyên niên (1916) bia dẹt, trán hình bán nguyệt, giật một cấp, 2 mặt đều có khắc chữ Hán, ghi lại những thông tin liên quan đến việc suy tôn, lập bia và các vị hậu thần của địa phương.

Lạc khoản ghi: Khải Định nguyên niên (1916); cuối bia ghi: “Khẩn chủ tú tài Nguyễn Tinh Phủ tháo thư soạn”. Nội dung bia: nhắc đến một số vị hậu thần cũ và 2 vị được bầu làm hậu thần mới; bia còn ghi: Lý trưởng là Nguyễn Quang Tuyền cùng bản xã ký xác nhận việc lập bia.

Đình còn lưu giữ một bát hương gốm sứ hoa lam có niên đại thế kỷ XIX: Cao = 0,20 m; ϕ miệng = 0,24 m

Những hiện vật còn lại tuy không nhiều nhưng là những dấu tích vật chất quý giá, góp phần giúp thế hệ hôm nay hình dung rõ hơn về lịch sử hình thành, đời sống tín ngưỡng và văn hóa của cộng đồng cư dân nơi đây. 

Ngoài ra: Tượng thành hoàng và toàn bộ đồ thờ trong đình do nhân dân cung tiến.

Một số nội dung câu đối ca ngợi vị thành hoàng

Câu 1: Duy Tân nhị tải sơ kính giả;  Khải Định nguyên niên thủy chính phương

Câu 2: Tiểu Bàng thục khuyết phong thanh cựu;  Đức Hậu khai hoa cảnh sắc tân

Câu 3: Đức Hậu an dân thiên cổ thịnh;  Công cao chủ khẩn vạn niên trường

SỨC SỐNG CỦA MỘT DI TÍCH TRONG ĐỜI SỐNG ĐƯƠNG ĐẠI

Trong dòng chảy lịch sử, Đình Đức Hậu từng trải qua những giai đoạn thăng trầm. Ngôi đình cũ bị dỡ vào những năm 1960 để lấy vật liệu phục vụ xây dựng trường học.

Đến năm 1998, với tình cảm và trách nhiệm đối với di sản quê hương, nhân dân địa phương đã đóng góp công sức phục dựng lại ngôi đình trên nền đất cũ.

Việc phục dựng đình là một minh chứng sinh động cho sức mạnh cộng đồng và ý thức gìn giữ di sản của nhân dân. Đó không chỉ là việc khôi phục một công trình kiến trúc mà còn là khôi phục một không gian ký ức, không gian văn hóa và không gian sinh hoạt cộng đồng đã gắn bó với nhiều thế hệ người dân Đức Hậu. 

Năm 2014, Đình Đức Hậu được UBND thành phố Hải Phòng công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa và cách mạng mà di tích đã lưu giữ. 

LỄ HỘI – NƠI KẾT NỐI CỘNG ĐỒNG VÀ TRAO TRUYỀN GIÁ TRỊ VĂN HÓA

Gắn với Đình Đức Hậu là các hoạt động văn hóa tín ngưỡng và lễ hội truyền thống của cộng đồng.

Lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày 20 tháng 7 âm lịch, gồm phần lễ và phần hội. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, trước đây phần hội có nhiều trò chơi dân gian như chọi gà, đua thuyền, đi cầu thùm, đấu vật, bắt vịt…

Những hoạt động ấy không chỉ tạo nên không khí sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn góp phần trao truyền những phong tục, tập quán và giá trị văn hóa tốt đẹp từ thế hệ này sang thế hệ khác. 

Trong đời sống hiện nay, việc tiếp tục gìn giữ, phục hồi và tổ chức phù hợp các sinh hoạt văn hóa truyền thống tại đình có ý nghĩa thiết thực trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, củng cố tình đoàn kết cộng đồng và giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn quê hương.

GIỮ GÌN ĐÌNH ĐỨC HẬU – GIỮ GÌN MỘT PHẦN HỒN QUÊ NAM ĐỒ SƠN

Di tích chỉ thực sự sống khi những giá trị của di tích được cộng đồng nhận biết, trân trọng và tiếp tục trao truyền.

Đình Đức Hậu hôm nay không chỉ kể câu chuyện về một ngôi đình cổ. Đình kể câu chuyện về những người đi mở đất; về những thế hệ đã dựng làng, giữ làng; về những người đã góp sức cho cách mạng; về những người con trưởng thành từ quê hương; và về trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những giá trị mà cha ông để lại.

Trong quá trình xây dựng phường Nam Đồ Sơn ngày càng văn minh, hiện đại, việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản lịch sử – văn hóa có ý nghĩa quan trọng. Đây vừa là nhiệm vụ gìn giữ bản sắc, vừa là nguồn lực tinh thần để giáo dục truyền thống, xây dựng con người, củng cố khối đoàn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh quê hương.

Mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi thế hệ đều có thể góp một phần trách nhiệm vào việc bảo vệ di tích: giữ gìn cảnh quan, tôn trọng không gian tín ngưỡng, bảo vệ hiện vật, thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội và tích cực giới thiệu những giá trị tốt đẹp của di tích đến cộng đồng.

Bởi bảo tồn di sản không chỉ là giữ lại một công trình của quá khứ. Đó là giữ lại ký ức của quê hương. Giữ lại những giá trị đã làm nên cộng đồng. Và trao lại cho thế hệ mai sau một niềm tự hào về nơi mình sinh ra, lớn lên và thuộc về.

ĐÌNH ĐỨC HẬU – MỘT ĐỊA CHỈ ĐỎ, MỘT KHÔNG GIAN VĂN HÓA, MỘT PHẦN HỒN CỐT CỦA QUÊ HƯƠNG NAM ĐỒ SƠN.

Phường Nam Đồ Sơn trân trọng giới thiệu và mong muốn cùng cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, nhân dân và thế hệ trẻ chung tay gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử Đình Đức Hậu; để những giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay và mai sau.